Losy Czesława Staszewskiego są świadectwem drogi pokolenia, które swoją młodość poświęciło walce o niepodległość, a dojrzałe lata – służbie odrodzonej Rzeczypospolitej. Jego życie, naznaczone wierną służbą państwu i tragicznym finałem w czasie II wojny światowej, pozostaje ważną częścią lokalnej i narodowej pamięci.
Czesław Staszewski – ur. 21 stycznia 1891 r. w Kraszewicach, syn Wacława Staszewskiego i Antoniny z Gątkiewiczów.
Służba wojskowa i
działalność niepodległościowa
W czasie I wojny
światowej służył w armii rosyjskiej. Następnie, od 1918 roku, był członkiem
Polskiej Organizacji Wojskowej, co świadczy o jego zaangażowaniu w działalność
niepodległościową.
Po odzyskaniu
niepodległości wstąpił do Wojska Polskiego, biorąc udział w walkach o granice
państwa, w tym w wojnie polsko-bolszewickiej (1919–1920).
Służba w Policji
Państwowej
Do Policji Państwowej
wstąpił w 1920 roku. Początkowo pełnił służbę na posterunku w Choczu (powiat
kaliski). W kolejnych latach rozwijał swoją karierę, osiągając stopień
przodownika. Co najmniej od 1935 roku służył w Komendzie Powiatowej Policji
Państwowej w Kaliszu.
Bezpośrednio przed
wybuchem II wojny światowej pełnił służbę wartowniczą w rejonie Tyńca, przy
Komisariacie Policji w Kaliszu, zabezpieczając obiekt Państwowego Monopolu
Tytoniowego.
Wrzesień 1939 r. i
ewakuacja
Wybuch II wojny światowej
zastał go w Kaliszu. W obliczu agresji niemieckiej policja kaliska przystąpiła
do realizacji planu ewakuacji na wschód kraju.
Ewakuacja Komendy
Powiatowej Policji Państwowej w Kaliszu przebiegała w trzech rzutach. W dniu 1
września 1939 r. wszyscy policjanci otrzymali trzymiesięczną odprawę finansową.
Tego samego dnia w
południe sformowano pierwszy rzut ewakuacyjny, w którym znalazł się przodownik
Czesław Staszewski (obok m.in. st. post. Józefa Kowalczyka). Dowództwo nad
grupą objął przodownik Józef Jabłoński.
Grupa miała charakter
operacyjny – jej zadaniem było konwojowanie internowanych Niemców oraz
przemieszczanie się w kierunku wyznaczonego rejonu koncentracji policji
(okolice Kowla). Policjanci byli uzbrojeni i przemieszczali się m.in. na
rowerach.
Aresztowanie i niewola
W trakcie ewakuacji, po
agresji Związku Radzieckiego 17 września 1939 r., Staszewski został ujęty przez
NKWD w okolicach Równego.
Następnie trafił do obozu
jenieckiego w Ostaszkowie, przeznaczonego głównie dla funkcjonariuszy Policji
Państwowej.
Śmierć
Wiosną 1940 roku został
zamordowany przez NKWD w Twerze (Kalininie), w ramach egzekucji jeńców z obozu
w Ostaszkowie – będących częścią zbrodni katyńskiej. Pogrzebany w zbiorowej
mogile w Miednoje. Lista wywozowa 023/4, poz. 69, nr aktu 4383
Podsumowanie
Życiorys Czesława Staszewskiego obejmuje wszystkie kluczowe doświadczenia pokolenia funkcjonariuszy II Rzeczypospolitej: służbę w armii zaborczej, działalność niepodległościową w POW, walkę o granice państwa, wieloletnią służbę w Policji Państwowej oraz tragiczny finał w wyniku represji sowieckich. Jego udział w pierwszym rzucie ewakuacji policji kaliskiej we wrześniu 1939 r. stanowi istotny element tej biografii.
Cześć jego Pamięci !!!
Zródła:
- Akt urodzenia U-19/1891 USC Kraszewice
- Bedyński, Krystian, Z dziejów Policji Państwowej na ziemi kaliskiej 1918–1944, Komenda Wojewódzka Policji w Kaliszu, Kalisz 1994.
- Czesław Staszewski, „Lista katyńska 2”, w: Katyń 1940 – Ofiary, Instytut Pamięci Narodowej, [online:]
katyn.ipn.gov.pl – karta osoby, dostęp: 20 V 2026 - Portal „Pamiętam. Katyń 1940”, Czesław Staszewski, dostęp online: katyn-pamietam.pl/hero/450 (dostęp: 20.05.2026)
Biuletyn Okręgowej Komisji Badania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Łodzi Instytutu Pamięci Narodowej, t. VI, red. A. Głowacki, S. Abramowicz, Łódź 1998.
