Szkice z zakresu dziedzictwa kulturowego Czajkowa, Kuźnicy Grabowskiej, Kraszewic. Blog istnieje od 2011.
Odwiedzając w tych dniach groby naszych bliskich, warto zatrzymać się również przy nagrobku jedynego proboszcza czajkowskiego spoczywającego wraz matką na miejscowym cmentarzu. Właśnie mija 100. rocznica jego śmierci, co stanowi szczególną okazję do chwili pamięci i modlitwy.
Więcej o tej postaci
Miał zaledwie 27 lat. Mieszkaniec Mielcuch został zmobilizowany we sierpniu 1939 roku, a po agresji Związku Sowieckiego trafił do niewoli. Następnie został wywieziony do łagru na północy Rosji, gdzie zmarł w lipcu 1940 roku. Dziś jego tragiczna historia jest całkowicie zapomniana. Warto przywrócić pamięć o jednym z wielu mieszkańców naszej okolicy, których życie zniszczyła wojna.
Stanisław Grzegorek urodził się 7 maja 1912 roku w Mielcuchach w gminie Czajków, w powiecie ostrzeszowskim. Był synem Franciszka Grzegorka (ur. 1877) i Marianny Weroniki z domu Betka (1887–1986). Wychowywał się w licznej rodzinie. Miał dwie starsze siostry: Mariannę (1907–1997) i Stanisławę (1910–1975), a także młodsze rodzeństwo: braci Andrzeja (1914–1971), Stefana Władysława (1917–1918) i Władysława (1918–1999) oraz siostry Józefę (1921–1921), Annę Józefę (1922–1974) i Janinę (1925–1926).*
W sierpniu 1939 roku został zmobilizowany do Wojska Polskiego. W czasie kampanii polskiej znalazł się na Wołyniu, gdzie po agresji Związku Sowieckiego na Polskę został aresztowany 19 września 1939 roku. Następnie osadzono go w obozie w Krzywym Rogu na terenie Ukraińskiej SRR, gdzie przebywał od 1939 do 1940 roku.
14 czerwca 1940 roku został przewieziony do obozu pracy Siewżeldorłag (Siewiernaja Żeleznodorożnaja Łagier’) w Republice Komi na terenie Rosyjskiej FSRR. W ciężkich warunkach panujących w systemie sowieckich obozów pracy przymusowej zmarł tam 29 lipca 1940 roku.
Informacje o jego losach zachowały się w dokumentach przechowywanych w Centralnym Archiwum Wojskowym, między innymi w aktach pochowania jeńców, aktach zgonu oraz alfabetycznej kartotece ewidencyjnej jeńców z 1939 roku znajdujących się w Kolekcji Akt Rosyjskich.
Nie udało się dotąd ustalić, kiedy parafia w Kraszewicach otrzymała pierwsze dzwony, które zostały zarekwirowane przez Niemców podczas I wojny światowej. Wiadomo jednak, że w 1927 roku, dzięki staraniom wójta gminy Skrzynki i prezesa Dozoru Kościelnego Stanisława Jaszczyńskiego, zakupiono nowe dzwony.
Podczas II wojny światowej parafia ponownie poniosła dotkliwe straty. Po aresztowaniu proboszcza ks. Franciszka Strugały w 1941 roku kościół zamknięto, ograbiono i sprofanowano, a także urządzono w nim obóz dla ludności żydowskiej. W czasie okupacji utracono również dzwony kościelne, zarekwirowane przez Niemców na potrzeby wojenne.
Po zakończeniu wojny odbudowę życia religijnego podjął ks. Stanisław Sapota, który przybył do Kraszewic 1 marca 1945 roku. Dzięki ofiarności parafian stopniowo uzupełniano wyposażenie świątyni. Jednym z najważniejszych przedsięwzięć był zakup nowych dzwonów odlanych we Wrocławiu w 1946 roku. Otrzymały one imiona „Piotr i Paweł” oraz „Józef”, nawiązując do tradycji wcześniejszych dzwonów utraconych w czasie wojny.
Ich fundacja stanowiła symbol odrodzenia parafii po wojennych zniszczeniach i nawiązywała do tradycji wcześniejszych dzwonów utraconych podczas okupacji.
Losy Czesława Staszewskiego są świadectwem drogi pokolenia, które swoją młodość poświęciło walce o niepodległość, a dojrzałe lata – służbie odrodzonej Rzeczypospolitej. Jego życie, naznaczone wierną służbą państwu i tragicznym finałem w czasie II wojny światowej, pozostaje ważną częścią lokalnej i narodowej pamięci.
Służba wojskowa i
działalność niepodległościowa
W czasie I wojny
światowej służył w armii rosyjskiej. Następnie, od 1918 roku, był członkiem
Polskiej Organizacji Wojskowej, co świadczy o jego zaangażowaniu w działalność
niepodległościową.
Po odzyskaniu
niepodległości wstąpił do Wojska Polskiego, biorąc udział w walkach o granice
państwa, w tym w wojnie polsko-bolszewickiej (1919–1920).
Służba w Policji
Państwowej
Do Policji Państwowej
wstąpił w 1920 roku. Początkowo pełnił służbę na posterunku w Choczu (powiat
kaliski). W kolejnych latach rozwijał swoją karierę, osiągając stopień
przodownika. Co najmniej od 1935 roku służył w Komendzie Powiatowej Policji
Państwowej w Kaliszu.
Bezpośrednio przed
wybuchem II wojny światowej pełnił służbę wartowniczą w rejonie Tyńca, przy
Komisariacie Policji w Kaliszu, zabezpieczając obiekt Państwowego Monopolu
Tytoniowego.
Wrzesień 1939 r. i
ewakuacja
Wybuch II wojny światowej
zastał go w Kaliszu. W obliczu agresji niemieckiej policja kaliska przystąpiła
do realizacji planu ewakuacji na wschód kraju.
Ewakuacja Komendy
Powiatowej Policji Państwowej w Kaliszu przebiegała w trzech rzutach. W dniu 1
września 1939 r. wszyscy policjanci otrzymali trzymiesięczną odprawę finansową.
Tego samego dnia w
południe sformowano pierwszy rzut ewakuacyjny, w którym znalazł się przodownik
Czesław Staszewski (obok m.in. st. post. Józefa Kowalczyka). Dowództwo nad
grupą objął przodownik Józef Jabłoński.
Grupa miała charakter
operacyjny – jej zadaniem było konwojowanie internowanych Niemców oraz
przemieszczanie się w kierunku wyznaczonego rejonu koncentracji policji
(okolice Kowla). Policjanci byli uzbrojeni i przemieszczali się m.in. na
rowerach.
Aresztowanie i niewola
W trakcie ewakuacji, po
agresji Związku Radzieckiego 17 września 1939 r., Staszewski został ujęty przez
NKWD w okolicach Równego.
Następnie trafił do obozu
jenieckiego w Ostaszkowie, przeznaczonego głównie dla funkcjonariuszy Policji
Państwowej.
Śmierć
Wiosną 1940 roku został
zamordowany przez NKWD w Twerze (Kalininie), w ramach egzekucji jeńców z obozu
w Ostaszkowie – będących częścią zbrodni katyńskiej. Pogrzebany w zbiorowej
mogile w Miednoje. Lista wywozowa 023/4, poz. 69, nr aktu 4383
Podsumowanie
Życiorys Czesława Staszewskiego obejmuje wszystkie kluczowe doświadczenia pokolenia funkcjonariuszy II Rzeczypospolitej: służbę w armii zaborczej, działalność niepodległościową w POW, walkę o granice państwa, wieloletnią służbę w Policji Państwowej oraz tragiczny finał w wyniku represji sowieckich. Jego udział w pierwszym rzucie ewakuacji policji kaliskiej we wrześniu 1939 r. stanowi istotny element tej biografii.
Cześć jego Pamięci !!!
Zródła:
Biuletyn Okręgowej Komisji Badania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Łodzi Instytutu Pamięci Narodowej, t. VI, red. A. Głowacki, S. Abramowicz, Łódź 1998.
Majowa rocznica. Z parafii Czajków pochodzi aż sześciu żołnierzy, którzy walczyli pod Monte Cassino. Przeszli przez piekło sowieckich łagrów, a z „nieludzkiej ziemi” wyprowadził ich gen. Anders. O ich niezwykłej drodze, cierpieniu i odwadze opowiada ta publikacja.
Archiwalny artykuł prasowy ukazuje początki funkcjonowania gminy Czajków (1982). Opisuje organizowanie urzędu, powstawanie instytucji i usług dla mieszkańców oraz pierwsze działania lokalnych władz, które miały poprawić codzienne życie społeczności. To ciekawy zapis realiów epoki i rozwoju gminy widzianego oczami ówczesnej prasy.
Żródło: Głos Wielkopolski. 1982.10.04 R.38 nr162 Wyd.AB
