Ks. Jan Smaga (1881-1948) - w setną rocznicę objęcia probostwa w Czajkowie

Zbliżający się rok 2026 przyniesie wiele ważnych rocznic, zarówno w skali ogólnopolskiej, jak i lokalnej. Jedną z nich jest szczególne wydarzenie dla społeczności Czajkowa – stulecie objęcia parafii przez ks. Jana Smagę.

Ks. Jan Smaga, pochodzący z Tymbarku, był nie tylko kapłanem, ale również zakonnikiem – kanonikiem regularnym. Przez blisko dekadę pełnił posługę duszpasterską w Czajkowie, stając się w okresie międzywojennym niekwestionowanym liderem lokalnej społeczności. Jego działalność wykraczała poza ramy duszpasterstwa, pozostawiając trwały ślad w życiu parafii i mieszkańców.

W niniejszym wpisie przybliżam postać ks. Jana Smagi oraz jego związki z Czajkowem. W drugiej części publikacji prezentuję zachowane fotografie, które pozwalają jeszcze lepiej oddać klimat tamtych lat i sylwetkę tego wyjątkowego duszpasterza.

 

Ks. Jan Smaga (1881-1948)

 

Proboszcz parafii Czajków w latach 1926–1936

 

Publikacja powstała w setną rocznicę objęcia probostwa w Czajkowie

Biogram ks. Jana Smagi

Jan Smaga urodził się 22 listopada 1881 roku w Tymbarku[1] jako syn Jana i Franciszki Smagów.

Jan Ludger Smaga jako młody zakonnik Zgromadzenia Kanoników Regularnych Laterańskich (C.R.L.) został odnotowany w Elenchus cleri saecularis et regularis z 1902 r. jako kleryk po profesji prostej. W wykazie tym figuruje jako jedenasty przyjęty do wspólnoty, z numerem 10 na liście prezbiterów (co odzwierciedla kolejność w strukturze konwentu) oraz numerem 1 wśród kleryków, co wskazuje na jego pozycję w gronie nowicjatu i młodszych profesów[2] [3].

Śluby uroczyste złożył w 1904[4] a święcenia kapłańskie przyjął w 1906[5].

Ks. Jan Ludger Smaga od 1906 był zakonnikiem i kapłanem Zgromadzenia Kanoników Regularnych Laterańskich (C.R.L.), jednego z najstarszych zakonów kapłańskich Kościoła, którego członkowie łączą życie zakonne z pracą duszpasterską i katechetyczną. Po profesji zakonnej i święceniach rozpoczął posługę w krakowskiej wspólnocie kanoników regularnych przy kościele Bożego Ciała na Kazimierzu w Krakowie.

W Elenchusie z 1907 r. został odnotowany jako profes i kapłan Collegium Canonicorum Regularium SS. Salvatoris[6]. W Elenchusie z 1908 r., na s. 194, figuruje jako „R. P. Joannes Ludgerus Smaga, n. 1881, o. 1906. Catech.” — co oznacza, że w tym czasie pełnił funkcję katechety przy konwencie Kanoników Regularnych Laterańskich na krakowskim Kazimierzu. Równolegle, w zestawieniach katechetów szkolnych tego samego roku, wykazywany był jako nauczyciel religii w szkołach chłopców i dziewcząt w Dębnikach[7].

W Elenchus cleri Archidioecesis Cracoviensis z 1909 roku ks. Jan Smaga, kanonik regularny laterański, został wymieniony jako katecheta w szkołach na terenie kilku podkrakowskich miejscowości: Dębnik, Ludwinowa i Zakrzówka. Zapis potwierdza jego szeroką działalność dydaktyczno-katechetyczną w obrębie parafii św. Józefa na Podgórzu[8].

W „Elenchus cleri saecularis et regularis Archidioecesis Cracoviensis pro anno 1911” ks. Jan Smaga, C.R.L., odnotowany jest jako tymczasowy katecheta („catech. ad interim”) w dwóch szkołach chłopięcych: w szkole V wydziałowej pw. św. Kazimierza oraz w szkole XXVII im. Juliusza Słowackiego, obejmującej cztery klasy[9].

W „Elenchus cleri saecularis et regularis Archidioecesis Cracoviensis pro anno 1912” ks. Jan Ludger Smaga, C.R.L., figuruje również jako prokurator wspólnoty (Procurator), co potwierdza, że pełnił w zakonie funkcję odpowiedzialną za sprawy administracyjne i majątkowe konwentu[10]. Tę funkcję pełnił co najmniej do 1918 r co potwierdzają kolejne elenchusy[11] [12] [13] [14] [15].

W „Schematismus Universi Venerabilis Cleri Saecularis et Regularis Dioecesis Częstochoviensis pro Anno Domini 1926”, odnotowano, że ks. Jan Ludger Smaga, C.R.L., ur. 22 listopada 1881 r., wyświęcony w 1906 r., pełnił funkcję nauczyciela religii (praeceptor doctrinae religionis et morum) w gimnazjum żeńskim w Częstochowie (gymnasium puellarum)[16].

W tym czasie był rezydentem przy parafii p.w. św. Zygmunta w Częstochowie[17][18]

Wiemy że w I połowie lat dwudziestych XX wieku był nauczycielem religii w gimnazjum żeńskim Sióstr Nazaretanek w Częstochowie[19] i szkołach powszechnych w Częstochowie[20]

Do parafii Czajków[21] przybył w 1926 roku z Częstochowy, gdzie pełnił funkcję prefekta[22]. Zastąpił na tym stanowisku ks. Wincentego Sliwińskiego, który posługiwał w Czajkowie po śmierci ks. Edmunda Tarchalskiego[23].

 

Częstochowska Niedziela z 1927 przynosi informacje o jego zaangażowanej posłudze.

Artykuł przedstawia działalność ks. Jana Smagi, który po objęciu parafii Czajków w 1926 r. tchnął w nią nowe życie religijne i organizacyjne. Z wielkim zapałem rozwijał formację wiernych, zakładał liczne wspólnoty, prowadził dzieci do sakramentów, dbał o muzykę i pielgrzymki parafialne, a także inicjował prace nad planowaną budową nowego kościoła i remontami istniejących zabudowań, stając się główną siłą duchowej i materialnej odnowy miejscowej wspólnoty.

Z życia naszych parafii[24].

Z Czajkowa. Parafia Czajków jest północnym kresem diecezji częstochowskiej. Wrzyna się klinem pomiędzy parafje diecezji włocławskiej i archidiecezji poznańskiej. Powstała w roku 1919 po odłączeniu jej od parafii kraszewickiej. Pierwszym proboszczem tej parafji był ks. Stanisław Masłowski, kapłan pełen energii i ducha Bożego, który w trzech latach wybudował tymczasowy drewniany kościół i budynki plebańskie. Po ks. Masłowskim objął duszpasterstwo ks. Edmund Tarchalski, który pragnął dalej prowadzić rozpoczętą pracę, jednak choroba nie pozwoliła mu pracować i wreszcie w połowie czerwca 1926 r., po czterech latach pobytu w naszej parafii, położyła koniec jego życiu. Dnia 20 lipca r. ub. przybył do nas nowo mianowany proboszcz ks. Jan Smaga, b. prefekt gimnazjum częstochowskiego.

Od przybycia ks. Jana Smagi do naszej parafii, rozpoczęło się w niej nowe życie katolickie. Ks. proboszcz przygotował 'i poprowadził do pierwszej spowiedzi, i Komunii św. przeszło 200 dzieci. Zorganizował 60 kółek Żywego Różańca, do których należą w wielkiej liczbie mężczyźni i młodzież. Zajął się miejscową orkiestrą, to też w początkach września poprowadził do Częstochowy, na uroczystość Narodzenia Matki Boskiej, pielgrzymkę, złożoną z 500 parafian, z własną parafialną orkiestrą. W uroczystość Niepokalanego Poczęcia Najśw. Marji P. wprowadziliśmy do kościoła nowo nabyte, bardzo piękne i artystycznie wykonane obrazy: Matki Boskiej i św. Teresy, pędzla artysty p. B. Rutkowskiego z Częstochowy.

W marcu rb. ks. proboszcz zorganizował Ligę Katolicką, do której należy przeszło 600 osób, t. j. cztery związki, mianowicie: mężczyzn, niewiast, młodzieńców i panien. Związki te wspaniale się rozwijają. W pracy tej pomaga ks. prob., miejscowe nauczycielstwo, które należy do sekcji amatorskiej, w związku młodzieży.

Z początkiem maja odbyła się u nas Misja, trwająca siedem dni. Prowadzili ją księża Jezuici z Krakowa. O. Hieronim Harmata[25] dyrektor Misji i O. Stanisław Mrozik. Pod wpływem nauk misyjnych, pełnych ducha apostolskiego, parafia Czajków odrodziła się duchowo. Przez półtora dnia spowiadało 18 księży z trzech diecezji: włocławskiej, częstochowskiej i poznańskiej. Parafianie i wierni z sąsiednich parafii — w liczbie przeszło pięć tysięcy — wyspowiadawszy się, przystąpili do Stołu Pańskiego. Serdecznie dziękowaliśmy ks. Misjonarzom za ich trudy i prace i z żalem i płaczem pożegnaliśmy ich w dzień wyjazdu. Czcigodny nasz ks. proboszcz w następnym dniu odprawił nabożeństwo żałobne z wiliami i konduktem; tysiąc wiernych przystąpiło do Komunii ofiarując to za dusze zmarłych.

Nasz ks. proboszcz buduje kościół, nie tylko duchowy w sercach swych parafian, ale stara się także, aby jak najprędzej pobudować piękny murowany przybytek Boży, w miejsce dotychczasowej kaplicy. Przeprowadził też remont plebanii a w części i kaplicy. To też parafianie, zachęceni nie tylko słowami, ale i gorliwą pracą ks. proboszcza pomimo ciężkich czasów uchwalili budowę nowego kościoła. Oby Pan Bóg naszemu kochanemu ks. proboszczowi sowicie wynagrodził jego trudy i pracę, łaskawie wspierał jego siły, aby nam jak najdłużej przewodniczył, w tej doczesnej pielgrzymce.

Parafianie.

W okresie swojej posługi w Czajkowie ks. Jan Smaga zasłużył się nie tylko organizowaniem duszpasterstwa stanowego w ramach Stowarzyszeń i patronatem Akcji Katolickiej, lecz także pełnił wiele funkcji społecznych.

Oddział KSM Męskiej w Czajkowie i rola ks. Jana Smagi

Oddział Katolickiego Stowarzyszenia Młodzieży Męskiej w Czajkowie został założony 6 maja 1928 roku staraniem miejscowego proboszcza ks. Jana Smagi. Od samego początku rozwijał się bardzo dynamicznie – przy założeniu liczył 35 członków, a w 1936 roku było ich już 53. W sprawozdaniu jubileuszowym diecezji częstochowskiej wyraźnie podkreślono zasługi ks. Smagi oraz wysoki poziom organizacyjny miejscowego oddziału.

Dzięki zaangażowaniu duszpasterza praca stowarzyszeniowa rozwijała się „we wszystkich kierunkach”: druhowie brali aktywny udział w zjazdach i kursach formacyjnych, zdobywali nagrody na szczeblu diecezjalnym oraz organizowali przedstawienia teatralne, które stanowiły ważny element życia kulturalnego w Czajkowie i okolicy.

Ogólne sprawozdanie z działalności oddziałów Katolickiego Stowarzyszenia Młodzieży Męskiej, w: Jednodniówka wydana z okazji Zjazdu Katolickiego w 10-lecie istnienia Diecezji Częstochowskiej, Częstochowa 1936, s. 36.

 Był prezesem Ochotniczej Straży Pożarnej, członkiem koła miejscowego Ligi Obrony Powietrznej Państwa, a także członkiem wydziału wykonawczego Gminnego Komitetu Pomocy Ofiarom Powodzi[26].

Wspierał finansowo Orkiestrę Dętą Straży Ogniowej w Czajkowie oraz organizował lokalne wydarzenia patriotyczne i kulturalne.

Orkiestra Dęta Straży Ogniowej w Czajkowie, Czajków 1928

Odsłonięcie pomnika poświęconego J. Piłsudskiego w Czajkowie (1932)

 

Pielgrzymka Orkiestry Dętej z Czajkowa do Częstochowy

Z Szematyzmów Diecezji Częstochowskiej wynika, że w okresie proboszczowania ks. Jana Smagi parafia Czajków liczyła od około 4,5 tys. do ponad 5,8 tys. wiernych, z czego zdecydowaną większość stanowili katolicy. Dane te pokazują stopniowy wzrost liczby parafian w latach 1931–1939[27]

 

Lata	Ludność ogółem	katolicka	niekatolicka	żydowska
1931–1932	4506	4400	50	56
1934–1936	4570	4460	50	60
1939	5863	5753	50	60

  

 Nauczyciele i uczniowie szkoły w Czajkowie (w środku ks. Jan Smaga)

 Po zakończeniu posługi w Czajkowie ks. Jan Smaga został proboszczem parafii Ręczno[28][29], gdzie kontynuował swoją działalność duszpasterską aż do śmierci[30].

Katalog kościołów i duchowieństwa Diecezji Częstochowskiej na rok 1939, Częstochowa, s.73

 

Zmarł 17 marca 1948 roku w wieku 67 lat

Akt zgonu ks. Jana Smagi (1948)[31]

Został pochowany na cmentarzu parafialnym w Ręcznie[32].

 

Przypisy

---

[1] Tymbark – wieś (dawniej miasto) w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie limanowskim, siedziba gminy Tymbark.

[2] Elenchus cleri saecularis et regularis Archidioecesis Cracoviensis pro anno 1902, Kraków 1902, s. 309

[3] Elenchus cleri saecularis et regularis Archidioecesis Cracoviensis pro anno 1904, Kraków 1904, s. 312

[4] Elenchus cleri saecularis et regularis Archidioecesis Cracoviensis pro anno 1905, Kraków 1905, s. 314

[5] Elenchus cleri saecularis et regularis Archidioecesis Cracoviensis pro anno 1907, Kraków 1907, s. 214

[6] Tamże

[7] Elenchus cleri saecularis et regularis Archidioecesis Cracoviensis pro anno 1902, Kraków 1908, s.29 I 194

[8]Elenchus cleri saecularis et regularis Archidioecesis Cracoviensis pro anno 1909, Kraków 1909, s. 169, 180 I 192

[9] Elenchus cleri saecularis et regularis Archidioecesis Cracoviensis pro anno 1909, Kraków 1911, s. 182

[10] Elenchus cleri saecularis et regularis Archidioecesis Cracoviensis pro anno 1909, Kraków 1912, s. 186

[11][11] Elenchus cleri saecularis et regularis Archidioecesis Cracoviensis pro anno 1909, Kraków 1913, s. 196

[12] Elenchus cleri saecularis et regularis Archidioecesis Cracoviensis pro anno 1909, Kraków 1914, s. 191

[13] Elenchus cleri saecularis et regularis Archidioecesis Cracoviensis pro anno 1909, Kraków 1916, s. 202

[14] Elenchus cleri saecularis et regularis Archidioecesis Cracoviensis pro anno 1909, Kraków 1917, s. 206

[15] Elenchus cleri saecularis et regularis Archidioecesis Cracoviensis pro anno 1909, Kraków 1918, s. 166

[16] Schematismus Universi Venerabilis Cleri Saecularis et Regularis Dioecesis Częstochoviensis pro Anno Domini ... (1926), s. 15

[17] Schematismus Universi Venerabilis Cleri Saecularis et Regularis Dioecesis Częstochoviensis pro Anno Domini ... (1926), s. 20

[18] Więcej na Kościół św. Zygmunta w Częstochowie – Wikipedia, wolna encyklopedia

[19] Gimnazjum Sióstr Nazaretanek w Częstochowie było prywatną żeńską szkołą średnią prowadzoną przez Zgromadzenie Nazaretanek, działającą od początku XX wieku (ok. 1907) do II wojny światowej i mieszczącą się m.in. przy ul. Dąbrowskiego 13.

[20] Echa rocznicy koronacji Ojca św. Goniec Częstochowski, nr 44 (1924) 22 luty s. 3 https://zbiory.biblioteka.czest.pl/czasopisma/goniec_czestochowski/1924/Goniec_Czestochowski_Nr_044_1924.pdf

[21] Czajków – wieś w Polsce położona w Kotlinie Grabowskiej, w województwie wielkopolskim, w powiecie ostrzeszowskim, w gminie Czajków[4], nad rzeką Łużycą (dopływem Prosny)[5]. Miejscowość jest siedzibą gminy Czajków.

[22] „Wiadomości diecezjalne,” Goniec Częstochowski, nr 185 (1926).

[23] Szkice historyczne - Jerzy Krzywaźnia: Drugi proboszcz Czajkowa- ks. Edmund Tarchalski (1923-26)

[24] Z życia naszych parafij. Niedziela, 1927, nr 25, s. 265 Dostęp online: Biblioteka Cyfrowa SBC, https://sbc.org.pl/Content/571845/PDF/iii269156-1927-25-0001.pd

[25] O. Hieronim Harmata SJ – jezuita, misjonarz oraz rekolekcjonista działający w pierwszej połowie XX wieku. Należał do Prowincji Małopolskiej Towarzystwa Jezusowego. Znany był przede wszystkim z aktywnej działalności kaznodziejskiej i prowadzenia misji parafialnych, w tym w parafiach wiejskich, gdzie jego nauki cieszyły się dużym zainteresowaniem wiernych. Był również autorem publikacji ascetyczno-dewocyjnej „Przewodnik Kongregacyj Dobrej Śmierci”, wydanej nakładem Wydawnictwa Księży Jezuitów, co potwierdza jego zainteresowanie duchowością przygotowania na śmierć oraz posługą duszpasterską o charakterze formacyjnym.

[26] Władysław Wilczyński, Informator wieluński, Wieluń: [s.n.], 1935 (Wieluń: J. Jędrzejewski).

[27] Szematyzmy Diecezji Częstochowskiej, 1931–1939

[28] Ręczno – wieś gminna w Polsce, położona w województwie łódzkim, w powiecie piotrkowskim, w gminie Ręczno. Miejscowość jest siedzibą gminy Ręczno.

[29] „Zmiany w składzie Duchowieństwa,” Goniec Częstochowski, nr 94 (1936)

[30] Katalog kościołów i duchowieństwa diecezji częstochowskiej na rok 1947, s. 82

[31] Ks. Jan Smaga - Parafia p.w. św. Stanisława B.M. w Ręcznie

[32] icmentarze.pl/reczno/szukaj_nowy_groby.php?kwatera=A01/0089

Sokół 1913

 Okręg

Gniazdo

Zródło: Kalendarz Sokoli 1913. Wydawca: Wydał Tadeusz Powidzki ; Nakładem Czesława Kłosia ; Drukiem drukarni nakład. J. Kalwera

Szkic o Stanisławie Jaszczyńskim w Ostrzeszowskiej Kulturze

 

Powstanie fabryk żelaznych w starostwie grabowskim (1784)

Gazeta Warszawska. 1784, nr 44

W drugiej połowie XVIII wieku, w okresie reform i modernizacji państwa za panowania Stanisława Augusta Poniatowskiego, Rzeczpospolita podejmowała wysiłki na rzecz rozwoju gospodarki i uniezależnienia się od zagranicznego importu. Jednym z przejawów tych dążeń był rozwój krajowej produkcji metalurgicznej, w tym zakładanie nowych fabryk żelaza na terenach posiadających surowce i sprzyjające warunki hydrologiczne oraz leśne.

Cennym świadectwem tego procesu jest krótka notatka opublikowana w „Gazecie Warszawskiej” w 1784 roku, która informuje o uruchomieniu nowoczesnych wówczas zakładów hutniczych na terenie starostwa grabowskiego.

Z przekazu wynika, że kosztowne „Żelazne Fabryki” powstały na ziemiach należących do
księcia Radziwiłła, kasztelana wileńskiego, w granicach starostwa grabowskiego, znajdującego się wówczas w województwie sieradzkim, powiecie ostrzeszowskim.

Realnym organizatorem i wykonawcą przedsięwzięcia był jednak starościński urzędnik – pan Lussow, określony jako rządca starostwa grabowskiego. Wskazuje to na rosnącą rolę zarządców i specjalistów w administrowaniu dobrami magnackimi i wprowadzaniu nowoczesnych form gospodarowania.

W dniu 28 maja 1784 roku odbyło się uroczyste uruchomienie produkcji, w obecności zaproszonych duchownych i świeckich gości, co miało podkreślić rangę wydarzenia. Doniesienie wspomina także o oddaniu salw armatnich – co sugeruje, że nadano temu wydarzeniu niemal publiczny i celebracyjny charakter.

Symbolicznym momentem było uzyskanie pierwszego wytopu żelaza, określonego w tekście jako
„gęś żelazna”, czyli duża bryła surówki żelaza, gotowa do dalszej obróbki. Termin ten był powszechnie używany w dawnej terminologii hutniczej.

Autor notatki wyraźnie podkreśla znaczenie nowej produkcji dla rynku krajowego, pisząc, że dzięki niej nie będzie już potrzeby

„szukania za granicą żelaza lanego i kutego”.

Podkreślenie, iż żelazo będzie dostępne „wagą i ceną krajową”, wpisuje się w ideologię oświeceniowego patriotyzmu gospodarczego, promującego rozwój rodzimej produkcji i ograniczenie importu. Tego rodzaju przekazy miały nie tylko informować, ale też kształtować świadomość ekonomiczną społeczeństwa.

Wiadomość ta ma szczególną wartość dla historii regionu grabowsko-wieruszowskiego i ziem pogranicza Wielkopolski oraz Sieradzkiego. Jest jednym z wczesnych drukowanych świadectw powstawania zakładów przemysłowych na tym terenie i dowodzi, że obszar ten uczestniczył w ogólnym nurcie przemian gospodarczych Rzeczypospolitej końca XVIII wieku.

Królewski dokument z 1647 roku – Czajków i jego dawna karczma

W zbiorach zachował się niezwykle ciekawy dokument wystawiony dnia 2 lipca 1647 roku w Warszawie przez króla Jana Kazimierza Wazę. Dotyczy on miejscowości Czajków, która już w XVII wieku stanowiła ważny punkt gospodarczy w granicach starostwa grabowskiego.

Dokument ma formę królewskiego przywileju i został wydany dla Piotra Pawła Sławowreckiego, określonego jako „uczciwy” (łac. honestus), co świadczy o jego pozycji społecznej.

Król zezwala Sławowreckiemu na odkupienie i odzyskanie karczmy w Czajkowie, która w tym czasie była użytkowana przez osoby nieposiadające do niej prawnego tytułu własności. Wraz z karczmą przysługiwały mu również: grunty orne, łąki, pola, ogrody, wszystkie pożytki i dochody związane z tym obiektem.

Karczma nie była wówczas tylko miejscem sprzedaży napojów. W XVII wieku pełniła funkcję:

• centrum lokalnego handlu,

• miejsca zebrań i spotkań mieszkańców,

• przestrzeni wymiany informacji,

• często także punktu organizacji jarmarków.

Na mocy dokumentu Piotr Paweł Sławowrecki otrzymał przywilej dożywotniego i spokojnego użytkowania karczmy wraz z całym jej zapleczem gospodarczym. Król zobowiązał siebie i swoich następców, że nie będą ingerować w to przywilejowe prawo.

Jedynym obowiązkiem Sławowreckiego było coroczne uiszczanie na rzecz zamku w Grabowie czynszu w wysokości 4 florenów polskich.

Po jego śmierci karczma miała wrócić do dyspozycji starostwa, jednak dopiero po wypłaceniu spadkobiercom określonej sumy pieniężnej, ustalonej w dokumencie lub przez komisję królewską.

Akt ten jest ważnym źródłem do poznania dziejów Czajkowa. Pokazuje, że:

• już w połowie XVII wieku istniała tu stała i dochodowa infrastruktura gospodarcza,

• wieś miała znaczenie administracyjne i ekonomiczne w ramach dóbr królewskich,

• funkcjonowały tu relacje prawne oparte na przywilejach królewskich.

Jest to także cenny dowód na istnienie dawnych sporów własnościowych oraz systemów regulujących obrót majątkiem w Rzeczypospolitej Obojga Narodów.

Transkrypcja łacińska (z oryginału)

Ioannes Casimirus Dei Gratia Rex Poloniae, Magnus Dux Lithuaniae, Russiae, Prussiae, Masoviae, Samogitiae, Livoniae, Severiae, Czernichoviae nec non Suecorum, Gothorum, Vandalorum Haereditarius Rex.

Significamus certibus literis nostris quorum interest Universis et singulis, quia Nos intercessioni certorum Consiliariorum Nostrorum apud Nos pro Honesto Petro Paulo Sławowrecki factae, benigne annuentes, consentiendo et permittendo ei duximus, consentimus et permittimus praesentibus Literis Nostris, ut possit et valeat Tabernam in Villa Czaykow Capitaneatus Graboviensis existentem, cum agris, pratis, campis, hortis, attinentibus et pertinentibus, ex antiquo spectantem, de manibus modernorum nullo iure possessorum,justa pecuniarum summa redimere, seu alio quovis juris ordine vindicare et recuperare.

Quam quidem Tabernam cum modo praemisso hoc nostro mediante consensu recuperaverit,
cum omnibus agris, pratis, campis, hortis, fructibus, usibus et emolumentis, et generaliter universis commodis, obventionibus ad praedictam Tabernam antiquitus spectantibus, prout ab antecessoribus suis tenebatur, praefatus honestus Sławowrecki teneat, habeat et possideat pacifice et quiete, utatur et fruatur ad extrema vitae suae tempora.

Salvo tamen censu Arci nostrae Graboviensi, quolibet anno per quatuor florenos Polonos pendí solito.

Promittimusque pro Nobis et Serenissimis Successoribus Nostris non esse Nos, sermones successores Nostros supra dictum Sławowrecki quamdiu in vivis existerit, ab usu et pacifica possessione
dictae Tabernae, eiusque omnium et singularium attinentium et pertinentium amovere, aut amovendi cuiquam potestatem daturos, sed suum et integrum ius ad vitalitatem ipsi conservaturos,
Nos et Serenissimi Successores observaturi.

Post decessum vero ipsius non prius dispositio praefatae Tabernae redibit, quam summa in literis originalibus expressa, vel ex taxa commissariorum Nostrorum proveniens, successoribus eius numerata et persoluta fuerit.

Juribus Nostris Regalibus, Reipublicae, Ecclesiaeque Catholicae salvis.

In cuius rei fidem praesentibus manu Nostra subsignatis
sigillo Regni communiri iussimus.

Datum Varsaviae die 2 Mensis Julii Anno Domini MDCXLVII
Regnorum Nostrorum Poloniae IV, Sueciae vero V Anno.

---

Na dole:

Ioannes Casimirus Rex
(L.S.)

Z boku dopisek:
Consensus emendi Tabernam in Capitaneatu Graboviensi existentem de manibus modernorum nullo iure possessorum Honesto Petro Paulo Sławowrecki.

Podpis:
N. Brzamowski R.R.

Wersja po polsku – urzędowa (wierna sensowi dokumentu)

Król Jan Kazimierz, z Bożej łaski król Polski i wielki książę litewski, nadaje Piotrowi Pawłowi Sławowreckiemu prawo do wykupienia i odzyskania karczmy znajdującej się we wsi Czajków, należącej do starostwa grabowskiego, wraz z przyległymi gruntami: polami, łąkami, ogrodami i wszystkimi przynależnościami oraz pożytkami.

Sławowrecki ma prawo wykupić karczmę od osób, które w danym momencie ją posiadają, a które nie dysponują prawnym tytułem własności, albo odzyskać ją w drodze przewidzianej przez prawo.

Po odzyskaniu karczmy nabywa on prawo do jej dożywotniego i spokojnego użytkowania, wraz ze wszystkimi dochodami i należnościami, jakie dawniej do niej przysługiwały.

Zobowiązany jest do corocznego płacenia czynszu na rzecz zamku grabowskiego w wysokości czterech florenów polskich.

Król i jego następcy zobowiązują się nie naruszać tego dożywotniego prawa posiadania. Po śmierci Sławowreckiego karczma nie może zostać przejęta, dopóki jego następcom nie zostanie wypłacona suma zapisana w originalnym dokumencie lub ustalona przez komisję królewską.

Dokument zachowuje w mocy prawa królewskie, państwowe i kościelne.

Wystawiono w Warszawie dnia 2 lipca 1647 roku.

Zachowany dokument z 1647 roku to nie tylko interesująca ciekawostka archiwalna, ale również ważne świadectwo rozwoju Czajkowa i jego mieszkańców. Pokazuje, jak wyglądały mechanizmy własności i zarządzania dobrami królewskimi w czasach nowożytnych oraz jak istotną rolę pełniły lokalne punkty handlowe, takie jak karczmy.

Akta starostwa grabowskiego. Dokumenty 2 VII 1652    Zawartość/Incipit/Treść/Opis.   Jan Kazimierz, król polski, przekazuje Piotrowi Pawłowi Sławowreckiemu karczmę we wsi " Czaykow" w starostwie grabowskim na dożywocie. (w) Archiwum Główne Akt Dawnych Jednostka aktowa: 1/354/0/17/62 Skany: 0 Akta starostwa grabowskiego. Dokumenty  2 VII 1652

Skan dok. przesłany przez p. Mariana Jangasa